فرزندآوری در ترازوی ایمان: نقد اقتصادیِ (جاهلیت مدرن)
یکی از اساسیترین پرسشها و شبهات در عرصه «جوانی جمعیت»، سایه سنگینِ دغدغههای اقتصادی بر سرِ تصمیم به فرزندآوری است. بسیاری میپرسند: «در کورانِ مشکلات معیشتی، چگونه میتوان از فرزندآوری سخن گفت؟» این نوشتار بر آن است تا نگاهی اجمالی به این مسئله از منظر آموزههای دینی داشته باشد.
1. فراتر از محاسبهی سود و زیان
از نگاه دینی، فرزندآوری نه یک پروژهی صرفاً اقتصادی، که برآیندی از ایمان، توکل، مسئولیتپذیری و تدبیر است. در قرآن کریم، مکرراً تأکید شده است که نگرانی از فقر نباید سدّ راهِ حیاتبخشی شود: «وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ۖ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ» (اسراء، ۳۱)؛ «فرزندانتان را از ترس فقر نکشید؛ ما آنان و شما را روزی میدهیم »
خداوند در جای دیگر، زنده به گور کردن دختران را که ریشهای در ترسهای اقتصادی داشت، به شدت تقبیح میکند (تکویر، ۹). در آن دوران، فرزند پسر به دلیل توانایی در تولید ثروت، «صرفه اقتصادی» داشت و عرب جاهلی دختران را – که به گمان آنان مولد ثروت نبودند – از ترس فقر نابود میکرد. با این اوصاف، اگر امروزه نیز ترس از معیشت، عاملِ جلوگیری از فرزندآوری باشد، باید گفت که جاهلیت نه تنها رخت بر نبسته، بلکه در هیئتی «مدرن و پیچیده» بازتولید شده است.در روایات، تحدید نسل به بهانهی اقتصاد، نوعی سوءظن به ساحت ربوبی تلقی شده است. امام صادق (ع) میفرمایند: «کسی که از ترس خرج و مخارج ازدواج نمیکند، به خدا سوءظن دارد» (شیخ حر عاملی، ج ۲۰، ص ۴۲)؛ گویی فرد میپندارد خدا تنها «او» را روزی میدهد، اما با حضور دیگری، قدرت رزاقیت حق محدود میگردد! همچنین در روایتی از امیرالمؤمنین (ع) آمده است که کثرت عائله، خود کلید گشایش رزق است (ابن ابیالحدید، ج ۱۸، ص ۳۳۷)
۲. تجربهی زیستهی ایمانی
این نگاه توحیدی در سیره معصومین (ع) نیز جاری بوده است. چنانکه وقتی شخصی به امام هادی (ع) نوشت که پنج سال از فرزندآوری اجتناب کرده چون اموالی برای تربیت فرزند ندارد، ایشان در پاسخ نوشتند: «فرزند بخواه که خداوند روزی او را میدهد» (شیخ طبرسی، ج ۱، ص ۴۲۳)
حکیمِ شیراز، سعدی، چه زیبا این نگاهِ مادیگرایانهی پدر را در برابر توکلِ مؤمنانهی مادر به تصویر کشیده است:
*یکی طفل دندان برآورده بود*
*پدر سر به فکرت فرو برده بود*
*که من نان و برگ از کجا آرَمَش؟*
*مروّت نباشد که بگذارمش*
*چو بیچاره گفت این سخن پیش جفت*
*نگر تا زن او چه مردانه گفت*
*مخور هول ابلیس تا جان دهد*
*هر آن کس که دندان دهد نان دهد*
نتیجهگیری:
فرزندآوری در نگاه دینی، «سرمایهگذاری روی وعدهی الهی» است. اگرچه تدبیر اقتصادی در زندگی ضروری است، اما نباید به بهانهی آن، در دامِ «جاهلیت مدرن» افتاد؛ چرا که رزق، نه تنها در گروِ توانِ بازوی انسان، که مشمولِ مشیت و فضلِ بیکرانِ آن رزّاقِ ذوالقوّه است.
